ઐતિહાસિક ચુકાદો: પંઢરપુરમાં શ્રી વિઠ્ઠલ-રુક્મિણી મૂર્તિઓ પર રાસાયણિક કોટિંગ પર કોર્ટે તાત્કાલિક રોક લગાવી!

મંદિર મહાસંઘ અને વારકરી સંગઠનો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં મોટી સફળતા; મૂર્તિઓની પવિત્રતા જાળવવાના ધાર્મિક વલણનો વિજય

પંઢરપુર:

પંઢરપુર ખાતેની સિવિલ કોર્ટે (જુનિયર ડિવિઝન) 23 અને 24 જૂનના રોજ શ્રી વિઠ્ઠલ-રુક્મિણી મંદિર સમિતિ અને પુરાતત્વ વિભાગ દ્વારા કરોડો હિન્દુઓ દ્વારા પૂજનીય શ્રી વિઠ્ઠલ અને રૂક્મિણીની *સ્વયંભુ* (સ્વયંપ્રગટ) મૂર્તિઓ પર પ્રસ્તાવિત રાસાયણિક *વજ્રલેપ* (રક્ષણાત્મક કોટિંગ) પર તાત્કાલિક રોક લગાવી છે. વારકરી સમુદાય અને મહારાષ્ટ્ર મંદિર મહાસંઘ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર સુનાવણી કરતા, કોર્ટે આગામી આદેશો સુધી આવા કોઈપણ કોટિંગ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.

મહારાષ્ટ્ર મંદિર મહાસંઘના શ્રી બાલકૃષ્ણ ડિંગરે અને શ્રી પુરુષોત્તમ (ગણેશ) લંકે સાથે મળીને વારકરી સમુદાયે પંઢરપુર ખાતે સિવિલ જજ (જુનિયર ડિવિઝન) શ્રીમતી સોનાલી રાઉલની કોર્ટમાં આ દાવો દાખલ કર્યો હતો. અરજદારો વતી એડવોકેટ સુધીર રાનાડેએ મજબૂત દલીલ રજૂ કરી હતી. બંને પક્ષોને સાંભળ્યા પછી, કોર્ટે મંદિર સમિતિને *વજ્રલેપ* લાગુ ન કરવા માટે કડક નિર્દેશ જારી કર્યો હતો.

કોર્ટમાં રજૂ કરાયેલા મુખ્ય મુદ્દાઓમાં દલીલનો સમાવેશ થતો હતો કે, હિન્દુ ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, મૂર્તિ ફક્ત પથ્થરની શિલ્પ નથી પરંતુ વાસ્તવિક દિવ્યતા (*પ્રાણ* અથવા જીવનશક્તિ) નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. *કાકડ આરતી* થી લઈને *નૈવેદ્ય* ના અર્પણ સુધીની તમામ ધાર્મિક વિધિઓ આ જ ભાવના સાથે કરવામાં આવે છે. જોકે, મંદિર સમિતિ તેને ફક્ત 'પથ્થરની મૂર્તિ' તરીકે ગણી રહી છે અને કૃત્રિમ અને અશુદ્ધ રાસાયણિક પદાર્થો (જેમ કે ઇપોક્સી) નો ઉપયોગ કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે, જે મૂર્તિની દિવ્યતાનો નાશ કરી શકે છે. રાસાયણિક આવરણનો ઉપયોગ - અત્યાર સુધી ચાર વખત કરવામાં આવ્યો - બિનઅસરકારક સાબિત થયો છે. કૃત્રિમ રસાયણો પથ્થરની 'શ્વાસ લેવાની' કુદરતી ક્ષમતાને અવરોધે છે, જેના કારણે મૂર્તિ અંદરથી વધુને વધુ બરડ બની શકે છે તેનું મોટું જોખમ રહેલું છે.

'મહાકાલેશ્વર મંદિર' કેસ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જારી કરાયેલા નિર્દેશો કોર્ટમાં ટાંકવામાં આવ્યા હતા. આ નિર્દેશોમાં એવી શરત મૂકવામાં આવી છે કે વહીવટીતંત્ર ભક્તોની ધાર્મિક લાગણીઓને ઠેસ પહોંચાડે તેવા કોઈપણ નિર્ણયો લઈ શકે નહીં. કોર્ટે કરવીર પીઠના જગદગુરુ શંકરાચાર્ય દ્વારા જારી કરાયેલા પત્રની પણ નોંધ લીધી છે, જેમાં તેઓ આ રાસાયણિક આવરણ પ્રક્રિયાનો સ્પષ્ટપણે વિરોધ કરે છે.

આ નિર્ણયથી સંતોષ વ્યક્ત કરતા, મહારાષ્ટ્ર મંદિર મહાસંઘના રાષ્ટ્રીય આયોજક શ્રી સુનિલ ઘનવતે વહીવટીતંત્રની કાર્યપદ્ધતિ પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો. તેમણે પૂછ્યું, "COVID-19 લોકડાઉન દરમિયાન અઠ્ઠાવીસ *યુગ* સુધી ઈંટ પર સુરક્ષિત રીતે ઉભી રહેલી પાંડુરંગ મૂર્તિના પગ પાસે ખાડો કેવી રીતે બન્યો અને દેવી રુક્મિણીના પગને નુકસાન કેમ થયું? મંદિર સમિતિ કે પુરાતત્વ વિભાગ અત્યાર સુધી આ માટે વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપી શક્યું નથી." તેમણે નોંધ્યું હતું કે જિલ્લા કલેક્ટરની હાજરીમાં યોજાયેલી બેઠક દરમિયાન મંતવ્યો નોંધવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ વહીવટીતંત્રે કયા રસાયણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે અથવા ચોક્કસ સંરક્ષણ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે તે અંગે સ્પષ્ટ માહિતી આપવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું. "મંદિરને બંધ કરવાની જાહેરાત કરતી નોટિસ અચાનક જારી કરવાથી અને *વજ્રલેપ* (પરંપરાગત રક્ષણાત્મક આવરણ) લાગુ કરવાના નિર્ણયથી ભક્તોમાં નોંધપાત્ર મૂંઝવણ ઊભી થઈ. અમે કોર્ટમાં પુરાવા રજૂ કર્યા છે જે દર્શાવે છે કે 'આયુર્વેદિક વજ્રલેપ' એક સુરક્ષિત વિકલ્પ છે જે પરંપરા સાથે સુસંગત છે. અમને આશા છે કે, આગળ વધતા, મંદિર સમિતિ વારકરી, ધાર્મિક નેતાઓ (*ધર્મચાર્યો*), સંતો, *મહંત* અને હિન્દુત્વવાદી સંગઠનોની લાગણીઓનો આદર કરશે."